Υπάρχουν γιορτές που δεν γνωρίζεις καν ότι υπάρχουν, που περνούν αθόρυβα… Κι όμως, καμιά φορά μέσα σε αυτή τη σιωπή κρύβεται περισσότερη αλήθεια απ’ ότι σε όλες τις φανφάρες του κόσμου. Η Παγκόσμια Ημέρα Άνδρα είναι ακριβώς αυτό : μία μέρα που δεν διεκδικεί τυμπανοκρουσίες, μα ίσως γι’ αυτό αξίζει ακόμη περισσότερο να σταθούμε για λίγο πάνω της.
Ο άνδρας: φως, σκιά και όλα ενδιάμεσα
Εκεί έξω υπάρχει μια μορφή που διασχίζει τους αιώνες σαν σκιά και σαν φως μαζί. Μια παρουσία που άλλοτε μετριέται με δύναμη κι άλλοτε με σιωπή. Ένας άνθρωπος που όλοι νομίζουν ότι ξέρουν, μα λίγοι βλέπουν στ’ αλήθεια.
Ο άνδρας.
Δεν είναι μια εύκολη φιγούρα. Είναι σαν ένα παζλ με αντιφάσεις, κρυφές πληγές, ανομολόγητες ελπίδες και μικρούς καθημερινούς ηρωισμούς που δεν καταγράφονται ποτέ. Κι όμως, μέσα του υπάρχει μια ποίηση, που δεν φωνάζει, ανασαίνει.
Γιατί ο άνδρας, ο αληθινός άνδρας, δεν έχει τίποτα να αποδείξει, αλλά έχει πολλά να κουβαλήσει. Και, συχνά, τα κουβαλάει μόνος του.
Ο άνδρας που μεγάλωσε με ρόλους, όχι με επιλογές
Μεγαλώσαμε με εικόνες. Με ρόλους. Με απαιτήσεις. Με φράσεις όπως “μην κλαις”, “να είσαι δυνατός”, “να μην δείχνεις αδυναμία”. Κι έτσι πολλοί άνδρες έκλεισαν μέσα τους έναν θησαυρό συναισθημάτων που δεν βρήκαν ποτέ χώρο να βάλουν στο φως.
Αυτό όμως δεν σημαίνει πως δεν έχουν.
Από μικρό του φόρεσαν έναν μανδύα που δεν διάλεξε. Του είπαν πως πρέπει να είναι το στήριγμα, η σταθερότητα, η απάντηση σε όλα. «Είσαι ο προστάτης», «Είσαι ο δυνατός», «Οι άνδρες δεν πονάνε, ούτε κλαίνε». Και κάπως έτσι, το μικρό αγόρι έκρυψε το συναίσθημα του στην πρώτη τσέπη που βρήκε. Έκρυψε το φόβο στο δεξί του χέρι και την τρυφερότητα στο αριστερό. Κι όταν μεγάλωσε, προχώρησε στον κόσμο με γράμματα σβησμένα από πάνω του. Κανείς όμως δεν τον ρώτησε αν θέλει να είναι ατσαλένιος. Κανείς δεν τον ρώτησε αν αντέχει. Και το βλέπω αυτό γύρω μου κάθε μέρα.
Τον έχουμε δει να στέκεται δυνατός, ακόμη κι όταν κάτι μέσα του έσπαγε αθόρυβα. Να φοβάται, μα να μην το παραδέχεται ούτε στον ίδιο του τον εαυτό. Να κουβαλάει ευθύνες που δεν του ανήκαν, απλώς και μόνο γιατί «έτσι πρέπει». Να δίνει περισσότερα απ’ όσα έχει, χωρίς να του το ζητήσει κανείς. Και ταυτόχρονα, να καθαρίζει την ψυχή του με μία σιωπή. Να σωπαίνει αντί να φωνάζει. Να κλείνεται για να προστατευτεί, να μαζεύει τις γωνίες του για να μην γίνει βάρος.
Τι σημαίνει “σωστός άνδρας”;
Ο “σωστός” άνδρας, ότι κι αν σημαίνει αυτό, δεν είναι εκείνος που δεν φοβάται, που δεν συγκινείται, που δεν πληγώνεται. Είναι εκείνος που μαθαίνει να αναμετριέται με τον εαυτό του χωρίς να αισθάνεται πως προδίδει κάποιο ρόλο. Είναι εκείνος που αναγνωρίζει πως η δύναμη και η τρυφερότητα δεν είναι αντίθετα. Πως η ευθύνη και η προσωπική ελευθερία χρειάζονται ισορροπία, όχι θυσία. Πως η ακεραιότητα δεν χτίζεται με φωνές, αλλά με συνέπεια. Πως το θάρρος δεν ζει μόνο στις μεγάλες στιγμές, αλλά στα καθημερινά “είμαι εδώ”.
Κρύβονται άνδρες εκεί έξω, που ξυπνούν πριν καλά καλά ξημερώσει, επειδή έχουν πολλές μάχες να δώσουν μέσα στη μέρα, τόσο με τον κόσμο, όσο και με τον ίδιο τους τον εαυτό. Άνδρες που προσπαθούν να είναι δυνατοι, ακόμη κι όταν μέσα τους όλα τρέμουν. Άνδρες που νιώθουν πως πρέπει να προλάβουν τα πάντα : τον ρόλο του προστάτη, του πατέρα, του συντρόφου, του επαγγελματία, του ανθρώπου που “πρέπει να τα έχει όλα υπό έλεγχο”. Κι όταν κάτι από όλα αυτά ξεφεύγει, νιώθουν πως αποτυγχάνουν σε όλα.
Ο άνδρας των λαθών: αληθινός, ατελής, ανθρώπινος
Ναι, ο άνδρας κάνει λάθη. Πολλά. Χάνει το δρόμο του, μπερδεύει τις προθέσεις με τις πράξεις, παλεύει με δαίμονες που δεν έχει μάθει να ονοματίζει. Άλλοτε φοβάται να αγαπήσει. Άλλοτε αγαπά βαθιά αλλά άτσαλα. Άλλοτε δυσκολεύεται να επικοινωνήσει, όχι γιατί δεν νιώθει, αλλά γιατί δεν έμαθε πως να μεταφράζει το μέσα του.
Μερικές φορές, στέκεται άγαρμπα μπροστά στα συναισθήματα όπως στέκεται κάποιος μπροστά σε ένα χάρτη που δεν ξέρει να διαβάσει. Άλλες φορές γίνεται απόμακρος, όχι από αδιαφορία, αλλά από άγνοια.
Δεν έχω γνωρίσει άνδρα που δεν έκανε λάθη. Λάθη μεγάλα, μικρά, ανθρώπινα, ακατανόητα. Λάθη από φόβο, από κούραση, από αφέλεια, από εγωισμό. Μερικές φορές τα λάθη τους μας αγγίζουν βαθιά. Άλλες φορές είναι απλώς κραυγές που δεν πήραν λέξεις. Αλλά πίσω από αυτά τα λάθη, υπάρχει πάντοτε ένας άνθρωπος που παλεύει. Ένας άνδρας που δεν ξέρει πάντα πως να αγαπήσει. Που δεν έμαθε να μιλάει για όσα φοβάται. Που δεν του έδειξαν ποτέ πως μοιάζει η ευαλωτότητα χωρίς ντροπή. Που δεν επιτρέπεται, ακόμη και σήμερα, να λυγίσει. Και μέσα σε αυτό το “μη” κρύβεται συχνά η μεγαλύτερη πληγή του.
Η μεγαλύτερη παγίδα: η σιωπηλή προσπάθεια
Το μεγάλο λάθος του άνδρα δεν είναι ότι δεν προσπαθεί. Είναι ότι προσπαθεί σιωπηλά.
Οι γυναίκες έχουμε συνηθίσει να σηκώνουμε το κινητό όταν δεν είμαστε καλά και να μιλάμε τις ώρες στις φίλες μας για αυτό που μας πονάει, για εκείνο που μας πλήγωσε, για κάτι που μας βασανίζει. Οι άνδρες δεν θα το κάνουν αυτό, ούτε στους κολλητούς τους πολλές φορές. Δεν θα ανοιχτούν εύκολα. Δεν θα πουν εύκολα τις λέξεις «Δεν είμαι καλά». Δεν θα εξωτερικεύσουν τις σκέψεις τους. Όχι γιατί δεν θέλουν, αλλά γιατί δεν έμαθαν πως να του κάνουν. Στο μυαλό τους, το να δείξεις ευαλωτότητα είναι αδυναμία.
Υπάρχουν άνδρες εκεί έξω, που αγαπούν βαθιά αλλά δεν ξέρουν πάντα πως να το πουν. Που πνίγονται μέσα σε ανείπωτα “θέλω” και “φοβάμαι”. Που μοιάζουν δυνατοί απ’ έξω και εύθραυστοι από μέσα. Κι αυτό το έχω δει πολλές φορές σε ανθρώπους που δεν θα το φανταζόσουν.
Οι μικρές, αθόρυβες νίκες τους
Αν δεις λίγο βαθύτερα, θα διακρίνεις μικρές αθόρυβες νίκες που δεν θα τις διηγηθεί ποτέ. Και ίσως πολλές φορές να “ντρέπεται” να τις μοιραστεί με τους ίδιους του, τους φίλους, γιατί απλά «Δεν είναι κάτι που κάνουν οι άνδρες».
Τον τρόπο που κρατάει μια πόρτα ανοιχτή. Τον τρόπο που στέκεται ξάγρυπνος για εκείνους που αγαπά. Την προσπάθειά του να είναι παρών, ακόμη κι όταν μέσα του νιώθει απών. Την επιμονή του να προχωρά, να διορθώνει, να μαθαίνει, να ωριμάζει. Δεν θα τον ακούσεις να φωνάζει να σωστά του. Δεν θα τον δεις να τα διαφημίζει. Ίσως ούτε να τα παραδέχεται στον εαυτό του. Αλλά υπάρχουν. Και είναι πολλά.
Κάτω από κάθε άνδρα κρύβεται ένας κόσμος που δύσκολα να αναγνωρίσει κανείς, ένας κόσμος που κρύβει τις ίδιες ανασφάλειες που μπορεί να έχει μια γυναίκα., γιατί στο τέλος της ημέρας είναι άνθρωπος κι εκείνος. Κι αυτό είναι κάτι που δεν πρέπει να ξεχνάμε.
Πίσω από το προσωπείο του άτρωτου, κρύβεται ο φόβος μήπως δεν είναι «αρκετός», το άγχος να ανταποκριθεί στις προσδοκίες, η ανησυχία για το μέλλον, ο πόνος από παλιά τραύματα που δεν επουλώθηκαν ποτέ, η ανάγκη να αγαπηθεί, όχι για τον ρόλο του, αλλά για τον άνθρωπο που είναι. Η ψυχή του συχνά δεν φωνάζει. Απλώς κάνει ένα βήμα πίσω. Κι αυτό, πολλές φορές, είναι η δική του κραυγή.
Όμως είναι και οι άλλοι : εκείνοι που κουράστηκαν να παίζουν ρόλους. Που τόλμησαν να πουν “δεν είμαι πάντα καλά”. Που επιτρέπουν στον εαυτό τους να μάθει, να αλλάξει, να ρίξει το βάρος από τους ώμους και να το μοιραστεί με τους ανθρώπους που αγαπούν.
Προστάτης; Συνοδοιπόρος; Ή απλά άνθρωπος;
Το στερεότυπο θέλει τον άνδρα προστάτη. Να σηκώνει βάρη, να κρατά το τιμόνι, να ξέρει προς τα που πηγαίνει. Κάποιοι άνδρες το κάνουν φυσικά. Νιώθουν πως η προστασία είναι αγάπη. Πως το «σε προσέχω» είναι ο τρόπος να πουν «σε χρειάζομαι».
Άλλοι όμως κουράστηκαν να παριστάνουν το αδιαπέραστο τείχος. Κάποιοι δεν έγιναν για προστάτες, αλλά για συνοδοιπόροι. Κάποιοι χρειάζονται εκείνοι για πρώτη φορά ένα χέρι να πιαστούν. Κι αυτό δεν τους κάνει λιγότερους. Τους κάνει ανθρώπινους.
Όταν ο άνδρας αγαπά, μοιάζει με ποτάμι. Δεν φαίνεται πάντα η ένταση στο ρεύμα του. Μα κινείται, κυλάει, προσφέρει, μεταφέρει. Θα σου δείξει την αγάπη με πράξεις. Με βλέμματα. Με μια σιωπηλή παρουσία στο δωμάτιο. Με ένα «είμαι εδώ» που δεν το είπε, αλλά το ένιωσες. Μπορεί να μη γνωρίζει να ντύνει τη στοργή με λέξεις, αλλά όταν την προσφέρει, το κάνει ολόψυχα. Η αγάπη ενός άνδρα φαίνεται αλλιώς. Σε εκείνο το βλέμμα που μαλακώνει. Στη φροντίδα που δεν λέγεται. Σε εκείνο το «πήρα αυτό για σένα», έτσι χωρίς λόγο γιατί απλά το ένιωσε. Στο «έλα κοντά». Στο «μην ανησυχείς, είμαι εδώ». Η αγάπη του είναι πράξη, όχι αφήγηση.
Τι σημαίνει να είσαι άνδρας σήμερα;
Τι σημαίνει άραγε να είσαι άνδρας σήμερα; Όχι τοξική σκληρότητα. Όχι αδιαπέραστη σιωπή. Όχι ηρωισμοί-βιτρίνα. Αλλά κάτι πολύ βαθύτερο. Να είσαι παρών, όχι τέλειος. Να κρατάς το λόγος σου, ακόμη κι όταν δεν είναι εύκολο. Να αναλαμβάνεις την ευθύνη των πράξεων σου, όχι να παραστάνεις τον αλάνθαστο. Να βρίσκεις τη δύναμη να μιλήσεις, όχι μόνο να αντέχεις. Να προστατεύεις, αλλά χωρίς να πνίγεις. Να στηρίζεις, χωρίς να ακυρώνεις τον εαυτό σου. Να αγκαλιάζεις, και να αφήνεις και τον άλλον να σε αγκαλιάσει. Να δείχνεις ευαλωτότητα, γιατί αυτό δεν είναι αδυναμία, είναι έντιμη αλήθεια.
Υπάρχουν άνδρες που κάνουν λάθη, που πληγώνουν και πληγώνονται. Που δεν ξέρουν πως να διορθώσουν, μα προσπαθούν. Που δεν τα βρίσκουν πάντα με το θυμό τους, με τα όριά τους, με το παρελθόν τους. Κι όμως συνεχίζουν να δουλεύουν με τον εαυτό τους, σιγά-σιγά, λίγο-λίγο, μέρα με τη μέρα.
Κι αυτό είναι σεβαστό. Είναι θαρραλέο. Είναι όμορφο. Είναι γοητευτικό και σέξι.
Ο “σωστός” άνδρας δεν είναι τέλειος — είναι εξελισσόμενος
Πολλοί λένε «ο σωστός άνδρας». Σαν να υπάρχει μια λίστα κανόνων, ένα εγχειρίδιο, μια φόρμουλα. Μα ο «σωστός» άνδρας δεν είναι τέλειος. Ούτε ο άτρωτος. Ούτε ο υπερήρωας. Ο «σωστός» άνδρας είναι εκείνος που προσπαθεί. Που δίνει χώρο στα συναισθήματά του, ακόμη κι αν δεν ξέρει πως να το εκφράσει. Που αναλαμβάνει τα λάθη του, ακόμη κι αν του στοιχίζει. Που μαθαίνει ξανά τον εαυτό του, ακόμη κι αν πονάει. Που δεν φοβάται να ζητήσει συγγνώμη. Που δεν ντρέπεται να πει «φοβάμαι», «κουράστηκα», «θέλω», «χρειάζομαι». Ένας άνδρας που εξελίσσεται. Αυτός είναι ο «σωστός» άνδρας.
Η ωριμότητά του δεν φαίνεται στην σκληρότητα, αλλά στην ικανότητα του να μαλακώνει.
Ένα ήσυχο, αλλά δυνατό ευχαριστώ
Σήμερα λοιπόν, θέλω να πω ένα ήσυχο, αλλά δυνατό “ευχαριστώ”. Στους άνδρες που αγαπούν χωρίς όρους. Που στηρίζουν χωρίς φανφάρες. Που παλεύουν σιωπηλά. Που δεν φοβούνται να φανούν όπως είναι : αληθινοί, ευάλωτοι.
Ένα ευχαριστώ σε όσους έμαθαν να είναι βράχοι, αλλά παραδέχονται πως έχουν κι αυτοί ρωγμές.
Και ένα ακόμη πιο μεγάλο ευχαριστώ σε εκείνους τους άνδρες που μεγαλώνουν μικρά αγόρια και διδάσκουν πως η δύναμη και η ευαισθησία δεν είναι αντίπαλοι, αλλά σύμμαχοι.
Για τους άνδρες του χθες, του σήμερα, του αύριο
Σήμερα δεν είναι μια απλή γιορτή. Είναι μια πρόκληση. Να δούμε τον άνδρα όχι μέσα από στερεότυπα, αλλά μέσα από την ανθρώπινη ουσία του. Να του επιτρέψουμε να είναι όπως κι εμείς : σύνθετος, μοναδικός, πολύχρωμος.
Χρόνια πολλά σε όλους τους άνδρες. Σε εκείνους που έφτιαξαν τον δρόμο πριν από εμάς, για εμάς. Σε εκείνους που τον περπατούν τώρα. Και σε εκείνους που τους περιμένει μπροστά ένας κόσμος, που επιτέλους, τους επιτρέπει να είναι πλήρεις, πολύπλοκοι, ανθρώπινοι.